شيعه اهل نقد و انتقاد، امر به معروف و نهي از منکر است، زيرا ولايت واقعي را مي بايست در اطاعت از معروف و پرهيز از منکر جست و جو کرد، چنان که آن حضرت(ع) جان بر سر عدالت نهاد که مصداق اتم و اکمل امر به معروف است. از نظر آن امام(ع) براي شناخت دوست و دشمن بايد به اين نکته توجه کرد که دوست واقعي بر مصداق امر به معروف و نهي از منکر عمل مي کند و ولايت حبي خود را به تو اين گونه نشان مي دهد. امام حسين(ع) فرمودند: من احبک نهاک و من ابغضک اغراک، کسي که تو را دوست دارد، از تو انتقاد مي کند و کسي که با تو دشمني دارد، از تو تعريف و تمجيد مي کند. (بحارالانوار، ج75، ص821)
از نظر آن حضرت(ع) انسان کامل، انسان عقلاني است. نشانه هاي اين بلوغ و کمال عقل را مي توان در افکار و کردار او جست وجو کرد که بيانگر حق انديشي و حق گويي و حق مداري اوست. آن حضرت(ع) مي فرمايد: لا يکمل العقل الا باتباع الحق الاترون ان الحق لايعمل به والباطل لايتناهي عنه؛ عقل جز به پيروي از «حق» کمال نمي يابد آيا نمي بينيد که به حق عمل نمي شود و از باطل نهي نمي شود؟ (بحارالانوار، ج78، ص721)
کسي که عقلش به کمال رسيده، اهل بصيرت است و کارهايش بر مدار عقلانيت و حق مي باشد، پس کاري نمي کند که بخواهد عذر بخواهد و بهانه تراشي کند. از اين رو انسان خردورز انساني اهل حق و عدالت و ظلم ستيز و باطل ستيز است و به حق عمل و از باطل نهي مي کند. بي گمان از مصاديق مهم و اصلي حق در دنيا عدالت و از مصاديق باطل، ظلم و ستم است.
براين اساس آن حضرت(ع) همواره بر عدالت عمل کرده و بدان مي خوانده و با ظلم مبارزه مي کرد. از نظر آن حضرت(ع) انسان بايد به گونه اي عمل کند که ديگر نيازي به عذر و بهانه تراشي نباشد. امام حسين(ع) فرمودند: اياک و ماتعتذر منه، فان المومن لايسيء و لايعتذر و المنافق کل يوم يسي ء و يعتذر، حذر کن از مواردي که بايد عذرخواهي کني، زيرا مومن نه کار زشتي انجام مي دهد و نه به عذرخواهي مي پردازد، اما منافق همه روزه بدي مي کند و به عذرخواهي روي مي آورد. (بحارالانوار، ج 78، ص 021)
به نظر آن حضرت(ع)، علم و عقل نشانه هايي دارد که مي توان عالم و عاقل را بدان شناخت. مثلا از نشانه هاي عالم اين است که: من دلائل العالم انتقاده لحديثه و علمه بحقائق فنون النظر، از نشانه هاي عالم، نقد سخن و انديشه خود و آگاهي از نظرات مختلف است. (بحارالانوار، ج 78، ص911)
آن حضرت درباره انسان عاقل و عالم فرمود: لاتقولوا بالسنتکم ما ينقص عن قدرکم، چيزي را بر زبان نياوريد که از ارزش شما بکاهد. (جلاء العيون، ج2 ص502) چنان که در معاشرت نيز اين گونه است: مجالسه اهل الدناءه شر و مجالسه اهل الفسوق ريبه ؛ همنشيني با افراد پست ناپسند است و همدمي گناهکاران موجب بدبيني مردم و از دست دادن اعتماد و اعتبار مي شود. (بحارالانوار، ج87، ص221)
انسان لازم است به گونه اي عمل کند که مقبول درگاه الهي باشد که از اين مقبوليت در ميان مردم نيز مقبول خواهد افتاد، زيرا کسي که ميان خود و خدايش را اصلاح کند خداوند ميان او و خلق را اصلاح مي کند. از نظر امام حسين(ع) نشانه اينکه شخص مقبول خداوند باشد، با خردمندان همنشين و معاشر مي شود: من دلايل علامات القبول: الجلوس الي اهل العقول، از نشانه هاي خوش نامي و نيک بختي، همنشيني با خردمندان است. (بحارالانوار، ج57، ص911)